Military Caring Sciences

fa اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیک بر حوزه طرحواره‌های ناسازگار اولیه و رفتارهای پرخطر در نوجوانان The Effectiveness of Dialectical Behavior Therapy on the Domains of Early Maladaptive Schemas and High-Risk Behaviors in Adolescents روان شناسی Psychology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: با وجود شواهد رو به رشد درباره اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیک (DBT: Dialectical Behavior Therapy) در جمعیت‌های بالینی، کاربرد این رویکرد در محیط‌های غیربالینی و بر روی متغیرهای هم بنیاد مانند طرحواره‌ها و رفتارهای پرخطر در نوجوانان ایرانی کمتر بررسی شده است. هدف: این پژوهش با هدف تعیین تأثیر رفتار درمانی دیالکتیک بر حوزه‌های مختلف طرحواره‌های ناسازگار اولیه و رفتارهای پرخطر در نوجوانان شهرستان رفسنجان انجام گرفت. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ شیوه اجرا، یک طرح نیمه آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه مورد مطالعه شامل تمامی نوجوانان شهرستان رفسنجان در نیمه اول سال 1403 بود. نمونه پژوهش، شامل 30 نفر از نوجوانان شهرستان رفسنجان بود که به‌صورت نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمون (15 نفر) و کنترل (15 نفر) جای‌گذاری شدند. جهت اجرا از مدل رفتار درمانی دیالکتیک لیهان (2002) استفاده شد و داده‌ها با استفاده از دو پرسشنامه رفتارهای پرخطر شفیعی (1392) و پرسشنامه فرم کوتاه طرحواره یانگ (1998) جمع آوری شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، تحلیل کواریانس چند متغیره (MANCOVA) استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که رفتار درمانی دیالکتیک تأثیر معناداری (0/001>P)، F (1/27)=35/212 بر کاهش نمرات حوزه‌های مختلف طرحواره‌های ناسازگار اولیه و رفتارهای پرخطر در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل داشت. نتایج نشان داد روش درمان رفتاری دیالکتیک بیشترین تأثیر را بر کاهش حوزه خودگردانی/عملکرد مختل با تبیین 59 درصد واریانس و کمترین تأثیر را بر کاهش محدودیت‌های مختل داشت. همچنین نتایج نشان داد روش درمان رفتاری دیاکتیک 7/88 درصد واریانس کاهش رفتارهای پرخطر نوجوانان را تبیین کرد و میانگین و انحراف استاندارد گروه آزمایش از مرحله پیش آزمون (4/13±130/2=M) به مرحله پس آزمون (4/4±105/4=M) کاهش را نشان می‌دهد اما در گروه کنترل میانگین و انحراف استاندارد از مرحله پیش آزمون (1/95±130/87=M) به مرحله پس آزمون (4/95±130/47=M) تغییر قابل ملاحظه‌ای نداشت. نتیجه‌گیری: رفتار درمانی دیالکتیک با کاهش معنادار حوزه طرحواره‌های ناسازگار اولیه و رفتارهای پرخطر در نوجوانان، به‌عنوان یک مداخله‌ی مؤثر در محیط‌های غیربالینی معرفی می‌شود. پیشنهاد می‌شود این روش درمانی در برنامه‌های مدارس و مراکز مشاوره به کار گرفته شود و پژوهش‌های آینده با دوره‌های پیگیری طولانی‌مدت و نمونه‌های بزرگ‌تر، پایداری اثرات آن را بررسی نمایند.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Despite the growing evidence for the effectiveness of Dialectical Behavior Therapy (DBT) in clinical populations, its application in non-clinical settings and on concurrent variables such as schemas and high-risk behaviors in Iranian adolescents has been less investigated. Objective: This study aimed to determine the effect of Dialectical Behavior Therapy on various domains of early maladaptive schemas and high-risk behaviors in adolescents in Rafsanjan. Material and Methods: The present study was applied in terms of purpose and employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The study population included all adolescents in Rafsanjan during the first half of 2024. The research sample consisted of 30 adolescents from Rafsanjan, who were selected through convenience sampling and randomly assigned to two groups: experimental (n=15) and control (n=15). The intervention was implemented based on Linehan's Dialectical Behavior Therapy model (2002), and data were collected using the High-Risk Behaviors Questionnaire (Shafiei, 2013) and the Young Schema Questionnaire – Short Form (1998). For data analysis, Multivariate Analysis of Covariance (MANCOVA) was used. Results: The findings of the present study indicated that dialectical behavior therapy had a significant effect (P<0.001), F (1.27) = 212.35, on reducing the scores of various domains of early maladaptive schemas and high-risk behaviors in the experimental group compared to the control group. The results showed that dialectical behavior therapy had the greatest impact on reducing the domain of impaired autonomy/performance, accounting for 59% of the variance, and the least impact on reducing impaired limits. Furthermore, the results indicated that dialectical behavior therapy explained 88.7% of the variance in reducing high-risk behaviors among adolescents. The mean and standard deviation of the experimental group decreased from the pretest stage (M=130.2±4.13) to the posttest stage (M=105.4±4.4); however, in the control group, the mean and standard deviation did not change considerably from the pretest stage (M=130.87±1.95) to the posttest stage (M=130.47±4.95). Conclusion: Dialectical Behavior Therapy, by significantly reducing the domains of early maladaptive schemas and high-risk behaviors in adolescents, is introduced as an effective intervention in non-clinical settings. It is recommended that this therapeutic approach be integrated into school-based programs and counseling centers, and that future studies with longer follow-up periods and larger sample sizes examine the sustainability of its effects.  </div> رفتار درمانی دیالکتیک, رفتارهای پرخطر, نوجوانان, طرحواره‌های ناسازگار اولیه Adolescents, Dialectical Behavior Therapy, Early Maladaptive Schemas, Risky Behaviors 151 160 http://mcs.ajaums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-665-2&slc_lang=fa&sid=1 Akbar Jadidi Mohammadabadi اکبر جدیدی محمدآبادی a.jadidi@pnu.ac.ir 0000-0002-5659-1271 Yes Associate Professor, Educational Sciences Department, Payame Noor University, Tehran, Iran and Visiting Lecturer, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran دانشیار، گروه علوم تربیتی و مشاوره، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران Seyed Fazel Torabi سید فاضل ترابی Tfazel641@gmail.com 0009-0004-0967-923X No Clinical psychology, Arak Branch, Medical Sciences School, Islamic Azad University, Arak, Iran گروه روانشناسی بالینی، واحد اراک، دانشکده علومپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران